Laag ferritine: klachten en oorzaken

Altijd moe en een laag ferritine? Ontdek de symptomen, de rol van hepcidine en de nieuwe richtlijnen voor ijzertekort, ook zonder bloedarmoede.

10/21/20263 min read

Altijd moe? Misschien vertelt je ferritine meer dan je denkt

Je wekker gaat. Je hebt acht uur geslapen, maar het voelt alsof je de nacht hebt overgeslagen. Je sleept jezelf uit bed, hebt halverwege de ochtend alweer behoefte aan koffie en merkt dat sporten of concentreren meer moeite kost dan vroeger. Misschien herken je ook dat je sneller buiten adem bent, vaker hoofdpijn hebt of dat je benen 's avonds maar moeilijk tot rust komen. En toch krijg je na bloedonderzoek misschien te horen: Je bloedwaarden zijn goed, je hebt geen bloedarmoede.

Maar wist je dat je ijzervoorraad al laag kan zijn voordat er sprake is van bloedarmoede? Daar komt ferritine om de hoek kijken.

Ferritine: jouw voorraadkast voor ijzer

IJzer is een essentieel mineraal. Je lichaam gebruikt het onder andere om zuurstof te vervoeren, energie te produceren en verschillende enzymen te laten functioneren. Ferritine is een eiwit waarin je lichaam ijzer opslaat. De hoeveelheid ferritine in je bloed geeft meestal een goede indruk van je ijzervoorraad. Je kunt het vergelijken met een voorraadkast.

Je hemoglobine (Hb) vertelt iets over het zuurstoftransporterend vermogen van je bloed. Je ferritine vertelt hoeveel ijzer je lichaam nog achter de hand heeft. En soms begint die voorraadkast al behoorlijk leeg te raken, terwijl je Hb nog normaal is. Dat noemen we ijzertekort zonder bloedarmoede.

Waarom kun je daar toch zo moe van zijn?

IJzer is niet alleen nodig voor de aanmaak van hemoglobine. Het speelt ook een rol in de mitochondriën: de onderdelen van je cellen die helpen om energie vrij te maken uit voedingsstoffen. Verschillende enzymen in deze energieproductie zijn afhankelijk van ijzer. Daarnaast is ijzer o.a. betrokken bij de aanmaak en werking van bepaalde signaalstoffen in je zenuwstelsel.

Een tekort kan daarom ook zonder bloedarmoede samengaan met vermoeidheid, een verminderde inspanningstolerantie, concentratieproblemen of rusteloze benen. Niet iedere vermoeidheidsklacht wordt door ijzertekort veroorzaakt. Maar een lage ijzervoorraad kan wel een belangrijke puzzelstuk zijn.

Hepcidine: de verkeersregelaar van je ijzer

Nu wordt het vanuit de kPNI bijzonder interessant. Je lichaam beschikt over een eigen regelsysteem om te bepalen hoeveel ijzer er vanuit de darmen in het bloed terechtkomt. Een belangrijke speler daarin is hepcidine, een hormoon dat vooral door je lever wordt gemaakt.

Stel je voor dat hepcidine de portier is bij een deur. Die deur heet ferroportine. Via dit transporteiwit kan ijzer vanuit darmcellen en opslagcellen worden afgegeven aan je bloed. Wanneer hepcidine stijgt, wordt die deur als het ware gesloten. Er komt dan minder ijzer vanuit de darm in de bloedbaan en er wordt minder ijzer vrijgemaakt uit de opslagplaatsen.

Wanneer je lichaam juist een ijzertekort heeft, daalt hepcidine doorgaans. Zo probeert het lichaam meer ijzer beschikbaar te maken. Een prachtig voorbeeld van hoe je lichaam voortdurend probeert evenwicht te bewaren.

En wat heeft ontsteking hiermee te maken?

Hepcidine reageert niet alleen op je ijzervoorraad, maar ook op signalen vanuit je immuunsysteem. Bij ontstekingsactiviteit kan de signaalstof interleukine-6 (IL-6) de aanmaak van hepcidine stimuleren. Hierdoor wordt ijzer minder beschikbaar in het bloed.

Dit is deels een beschermingsmechanisme: je lichaam beperkt onder bepaalde omstandigheden de beschikbaarheid van ijzer, onder andere voor ziekteverwekkers omdat die ook van het vrije ijzer houden. Maar wanneer ontstekingsactiviteit langer aanhoudt, kan dit bijdragen aan een zogenoemd functioneel ijzertekort: er is mogelijk ijzer opgeslagen, maar het is minder goed beschikbaar voor gebruik.

En er gebeurt nog iets belangrijks. Ferritine kan zelf stijgen bij ontsteking. Daardoor kan een ferritinewaarde normaal of verhoogd lijken, terwijl er toch problemen zijn met de beschikbaarheid van ijzer. Daarom vertelt één bloedwaarde niet altijd het hele verhaal.

Wanneer is ferritine eigenlijk te laag?

De interpretatie van ferritine krijgt steeds meer aandacht. Traditioneel werd een waarde onder 15 µg/L vaak gebruikt om ijzertekort vast te stellen bij verder gezonde volwassenen. Maar verschillende richtlijnen en wetenschappelijke publicaties laten zien dat ook hogere afkapwaarden relevant kunnen zijn.

Een ferritine onder 30 µg/L wijst doorgaans op een lage ijzervoorraad. Bij mensen met bloedarmoede of ontstekingsactiviteit kunnen andere grenswaarden nodig zijn. Ook nieuwe richtlijnen benadrukken dat je ijzertekort niet alleen moet beoordelen aan de hand van hemoglobine.

Het gaat om de combinatie van klachten, ferritine, Hb en soms aanvullende waarden zoals transferrinesaturatie en CRP. Een waarde binnen de referentiegrenzen van het laboratorium betekent dus niet automatisch dat verder kijken overbodig is. Tegelijkertijd bestaat er geen universele ferritinewaarde die voor iedereen optimaal is.

Waarom ik graag naar het grotere geheel kijk

Vanuit mijn orthomoleculaire achtergrond en de klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI) vind ik vooral de wisselwerking interessant. Waarom raakt de ijzervoorraad bij de ene persoon sneller uitgeput dan bij de andere?

Speelt er bloedverlies, bijvoorbeeld door een hevige menstruatie? Krijgt iemand voldoende ijzer binnen? Hoe verloopt de opname in de dunne darm? En zijn er factoren die de beschikbaarheid van ijzer beïnvloeden? Dit zijn verschillende vragen die samen een completer beeld kunnen geven.

Want een lage ferritinewaarde is geen losstaand probleem. Het is een signaal dat vraagt om begrip van het onderliggende mechanisme.

Meer inzicht in jouw energie en gezondheid?

Loop je al langere tijd rond met vermoeidheid, of wil je beter begrijpen wat voeding, ijzervoorraad en leefstijl met elkaar te maken hebben? In mijn praktijk kijk ik graag samen met je naar jouw persoonlijke situatie.

Met aandacht voor voeding, leefstijl en de fysiologische processen die mogelijk een rol spelen.

Je bent welkom in Gemert of online, vanuit heel Nederland.

Ontdek mijn werkwijze

Plan een gratis kennismakingsgesprek

Lieve groet,

Caroline